یادداشت‌های یحیی نطنزی درباره‌ی جشنواره‌ی فیلم فجر – روز پنجم

بدون اغراق، بدون تکرار

بدون اغراق، بدون تکرار
کسانی که آب‌شان با اولین فیلم وحید جلیلوند توی یک جوی نمی‌رفت حق داشتند در جشنواره‌ی امسال خیلی منتظر دومین فیلمش نباشند. اما خوشبتختانه بدون تاریخ بدون امضا اشتباهات چهارشنبه 19 اردیبهشت را ندارد.

فیلم‌نت نیوز؛ یحی نطنزی: کسانی که آب‌شان با اولین فیلم وحید جلیلوند توی یک جوی نمی‌رفت حق داشتند در جشنواره‌ی امسال خیلی منتظر دومین فیلمش نباشند. اما خوشبتختانه بدون تاریخ بدون امضا اشتباهات چهارشنبه 19 اردیبهشت را ندارد و تلاش فیلمسازی را نشان می‌دهد که توانسته ویژگی‌های فیلم اولش را حفظ کند و با حذف ایرادات آن، تجربه‌ی جدیدش را به اثری تبدیل کند که قابل دفاع‌تر به نظر می‌رسد. چهارشنبه 19 اردیبهشت در طرح مسائل اجتماعی تا حدی خام‌دستانه پیش می‌رفت و رنج و فلاکت شخصیت‌هایش را ناشیانه در قاب دوربین قرار می‌داد. سه وضعیت بغرنج را با شخصیت‌های بخت‌برگشته‌ای که نه راه پس داشتند و نه راه پیش به هم پیوند می‌زد. مشکل بزرگ‌تر فیلم استفاده از سانتی‌مانتالیزم آزاردهنده‌ای بود که هم در وضعیت دراماتیک شخصیت‌ها نمود داشت و هم در چهره‌پردازی و البته نحوه‌ی دیالوگ‌گویی و بازی گرفتن از هنریشه‌هایی مثل سحر احمدپور. فیلم اول جلیلوند به همین دلیل در چارچوب بومی و پرطرفدار موسوم به سینمای اجتماعی ایرانی تا حد زیادی معمولی به چشم می‌آمد و دستاورد بزرگی محسوب نمی‌شد. با این حال به خاطر بازی با احساسات رقیقه‌ی تماشاگر توانست خودش را توی دل هیئت داوران جشنواره‌ی سی و سوم جا کند و به یکی از مهم‌ترین فیلم‌های جشنواره‌ی آن سال تبدیل شود.

در بدون تاریخ بدون امضا دیگر خبری از آن سانتی‌مانتالیزم دم‌دستی فیلم اول جلیلوند نیست. حالا با فیلمی طرفیم که شخصیت‌هایی بحران‌زده را به نمایش می‌گذارد که رفتاری خوددار دارند و هم خودشان و هم تماشاگر را وامی‌دارند تا با چهره‌ی شوم فاجعه آرام آرام مواجه شوند و دشواری‌ها و دردسرهای موقعیت‌های بغرنجی که یکی بعد از دیگری بر سرشان آوار می‌شود را با طمأنینه‌ی بیشتری درک کنند. حالا با فیلمی طرفیم که از این نظر تا حد زیادی کنترل‌شده پیش می‌رود و در فیلمنامه‌اش هم بازی حساب‌شده‌ای با موقعیت‌های چالش‌برانگیز می‌کند. این کنترل‌ و هیجان‌زده‌نشدن در طرح ایده‌‌های محوری و جانبی هم در نمودار شخصیت‌پردازی آدم‌هایی از طبقه‌ی متوسط به چشم می‌آید و هم در افراد منتسب به شخصیت‌های فرودست. به همین دلیل هم شخصیت اصلی با بازی امیرآقایی فرصت کافی برای عمیق‌شدن پیدا می‌کند و هم شخصیت کلیدی دوم با بازی نوید محمدزاده به دام کلیشه‌های قابل حدس شخصیت‌های فقیر نمی‌افتد؛ به جایش با شخصیت بی‌کار و بی‌پولی مواجه می‌شویم که از اینکه همسرش دیگر به صورت او نگاه نکند یا بازپرس پرونده با او بد صحبت کند بیشتر از گرفتارشدن در زندان و سرنوشت ناخوشایندی که ممکن است در انتظارش باشد رنج می‌کشد و همین رفتار به خلق دو سکانس تأثیرگذار در فیلم منتهی می‌شود. فیلم اگر نداری و بی‌پولی این شخصیت را برجسته می‌کرد و تصمیم می‌گرفت مثل خیلی از آثار دیگر این سال‌ها به مانیفستی درباره‌ی نابرابری‌های اجتماعی در ایران تبدیل شود فاتحه‌اش خوانده می‌شد. فیلمساز و فیلمنامه‌نویس تا حد زیادی سعی کرده‌اند این دغدغه‌ها را پشت چالش‌های اخلاقی‌ای مخفی کنند که به تدریج باز می‌شوند و موقعیتی به ظاهر ساده را به چالشی بزرگ برای شخصیت‌های فیلم بدل می‌کنند. فیلم شاید در بازی با این چالش اخلاقی کمی در دیالوگ‌نویسی زیاده‌روی بکند اما همین‌که  مراحل شکل‌گیری و پیش‌رفتن آن را نسبتا به درستی طراحی می‌کند موقعیت آن را نسبت به خیلی از فیلم‌های جشنواره‌ی امسال دو سه پله ارتقا می‌دهد.

در جشنواره‌‌ای که کیفیت کلی فیلم‌هایش حداقل نسبت به پارسال به شدت پایین‌تر حس می‌شود فیلمی مثل بدون تاریخ بدون امضا که حداقل مخاطبش را آزار نمی‌دهد و مشخص است حوصله و دقت کافی صرف نگارش و تولیدش شده می‌تواند بحث‌برانگیز بشود و موافقان و مخالفانی با دلایل قابل تأمل پیدا کند. جشنواره‌ی پارسال حداقل شاهد چهار پنج فیلم با این کیفیت بود (از جمله پل خواب و خانه‌ای در خیابان چهل و یکم) اما امسال ظاهرا باید به حداقل‌هایی رضایت بدهیم که ما را صرفا قانع می‌کنند و نه هیجان‌زده.

فیلم‌نت نیوز، رسانه به‌روز اخبار روز سینمای ایران و جهان را در کانال تلگرام فیلم‌نت نیوز دنبال کنید
0

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *